Ачаалж байна…
Ачаалж байна…
Монцамэ

Улаанбаатар /МОНЦАМЭ/. УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг парламент өнгөрсөн 7 хоногт /2023-6-16/ баталлаа.
Сонгуулийн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн батлагдсан хувилбарын амин сүнс болох зарим заалтыг тодруулан авч үзье. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Хорин нэгдүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасны дагуу Улсын Их Хурлын 126 гишүүнийг дараах байдлаар сонгоно /4.3/:
Тайлбар: “олныг төлөөлөх /мажоритар/ арга” гэж тухайн тойрогт ногдох мандатын тоотой тэнцүү бөгөөд хамгийн олон санал авсан нэр дэвшигчийг Улсын Их Хурлын гишүүнээр сонгогдсонд тооцохыг ойлгоно.
”Тайлбар: “хувь тэнцүүлэн төлөөлөх /пропорциональ/ арга” гэж сонгуульд оролцохоор бүртгүүлсэн нам, эвслийн авсан саналынх нь тоо, хувьд үндэслэн энэ хуульд заасны дагуу суудал хуваарилж, Улсын Их Хурлын гишүүнээр сонгогдсонд тооцохыг ойлгоно. Эдгээр нь УИХ-ын сонгуулийн хууль орж байгаа нэмэлт өөрчлөлтийн амин сүнс нь гэж хэлж болно. Сонгуулийн хуулийн энэ удаагийн нэмэлт өөрчлөлт “хувь тэнцүүлэн төлөөлөх /пропорциональ/ арга”-ыг дагаж тодорхой заалтууд орж ирж байна. Тухайлбал:
УИХ-ын сонгууль холимог тогтоолцоогоор явах болсонтой холбогдуулан тодорхой заалтууд орж иржээ. Сонгуулийн холимог тогтолцоонд багтсан намын жагсаалтаар улс төрийн намууд нэр дэвшүүлчхээд энэ хуульд заасны дагуу байгуулагдсан сонгуулийн тойргоос олныг төлөөлөх /мажоритар/ хэлбэрт нь хүний нэр дэвшүүлэхгүй байх нөхцөлийг хаах үүднээс уг хуульд тодорхой заалтууд оруулсан байна. Тухайлбал:
УИХ-ын 78 тойргийн 39, түүнээс дээш тойрогт нэр дэвшигчтэй улс төрийн нам, сонгуулийн холимог тогтолцооны нөгөө жигүүр болох нэрсийн жагсаалтаар нэр дэвшүүлэх эрхтэй болно. УИХ-ын гишүүнийг жагсаалтаар сонгоход, Монгол Улсын нутаг дэвсгэр сонгуулийн нэг тойрог байна. Ийм учраас улс төрийн намын нэрсийн жагсаалтаар нэр дэвшигчийг 1:1 хүйсийн харьцаатай жагсаалтын дарааллыг үндэслэн нэр дэвшүүлэхээр зохицуулжээ. Сонгуулийн ерөнхий хороо энэ хуулийн жагсаалтаар нэр дэвшигчийн санал хураалтын дүнг дараах байдлаар гаргана. Үүнд:
Тайлбар: “хуваарилагдаагүй суудал” гэж энэ хуулийн 74.3.4-т заасны дагуу нам, эвслийн авсан саналын бүхэл хэсэгт нь ногдох суудал хуваарилахад суудал хуваарилагдаагүй үлдсэн, мөн нам, эвслийн авсан саналд ногдох суудлын тоо нь тухайн нам, эвслийн жагсаалтаар нэр дэвшигчийн тооноос их тооцогдсоны улмаас суудал хуваарилагдаагүй үлдэхийг ойлгоно. Сонгуулийн ерөнхий хороо энэ хуульд заасны дагуу нам, эвслээс ирүүлсэн нэр дэвшигчдийн жагсаалтыг үндэслэн хуулийн дагуу хуваарилсан суудлын тоотой тэнцүү тооны нэр дэвшигчийг УИХ-ын гишүүнээр сонгогдсонд тооцно.
Саналын хуудас нь дараах хэсэгтэй байна. Тухайлбал:
Бүртгэлийн хуудас авсан сонгогчийг сонгогчийн нэрийн жагсаалтын нэгдсэн санд бүртгэгдсэн тухай тэмдэглэгээ хийнэ. Улсын бүртгэлийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага, сонгогчийн гарын хурууны хээгээр сонгогчдын нэрийн жагсаалтын нэгдсэн сантай тулган таниулах ажлыг хариуцна.
Харин сонгуулийн хуулийн төслийг хэлэлцэж эхлэх үеэс нэр дэвшигчдийн хүйсийн харьцааг тогтоох явдал /эмэгтэйчүүдийн квот/ анхаарлын төвд орж нийгэмд тодорхой хүлээлт бий болгож байсан юм. Сонгуулийн хуульд орсон нэмэлт өөрчлөлтийн батлагдсан хувилбарт “нэр дэвшүүлэхэд 2024 оны ээлжит сонгуулиар нийт нэр дэвшигчийн 30-аас доошгүй хувь нь, 2028 оны ээлжит сонгуулиар 40-өөс доошгүй /эмэгтэйчүүд/ гэж хуульчлагдсан байна. УИХ-ын сонгуулийн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн батлагдсан хувилбар албажиж “Төрийн мэдээлэл” сэтгүүлд хэвлэгдэнэ. Мөн ирэх оны эхний өдрөөс мөрдөгдөнө.